Non-agressiepact Duitsland – USSR

De Duitse Rijksregering en de Regering van de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken gedreven door de wens het proces van vrede tussen Duitsland en de USSR te consolideren en uitgaande van de grond bepalingen van het Neutraliteitsverdrag dat in april 1926 tussen Duitsland en de USSR gesloten werd, zijn tot de volgende overeenkomst gekomen.

Artikel I

De beide verdragsluitende partijen verplichten zich van iedere gewelddaad, iedere agressieve handeling en iedere aanval tegen elkander, alleen zowel als ook samen met andere Mogendheden, te onthouden.

Artikel II

Indien één der verdragsluitende partijen betrokken zou worden in oorlogshandelingen van een derde Mogendheid, zal de andere verdragsluitende partij in geen vorm deze derde Mogendheid ondersteunen.

Artikel III

De Regeringen der beide verdragsluitende partijen zullen voortaan door middel van doelgerichte beraadslagingen in contact met elkander blijven om zich over en weer op de hoogte te houden van kwesties die hun beider interesse hebben.

Artikel IV

Geen der verdragsluitende partijen zal zich -met een of andere Mogendheid verbinden die zich direct of indirect tegen de andere partij richt.

Artikel V

Indien er geschillen of conflicten tussen de gedragsluitende partijen over vragen van welke aard ook zullen ontstaan, zullen beide partijen deze geschillen of conflicten uitsluitend door middel van vriendschappelijke gedachtewisseling, of in dringende gevallen door het instellen van een bemiddelingscommissie oplossen.

Artikel VI

Dit verdrag wordt voor de tijd van 10 jaren gesloten met de bepaling dat als geen der verdragsluitende partijen het een jaar voor afloop opzegt, de duur van dit verdrag automatisch met vijfjaren wordt verlengd.

Artikel VII

Dit verdrag zal intern op de kortst mogelijke termijn geratificeerd worden. De ratificatie-oorkonden zullen in Berlijn uitgewisseld worden. Het verdrag treedt door ondertekening onmiddellijk in werking.

Uitgebracht in twee originele akten, in de Duitse en Russische taal.

Moskou, 23 augustus 1939

Voor de Duitse Rijksregering
v. Ribbentrop
Als gevolmachtigde van de Regering
Van de USSR
W. Molotow

Molotow bij de ondertekening, von Ribbentrop achter hem (in burger).

Geheim aanhangsel

Geheim aanhangsel bij het Duits-Sovjetische Niet-Aanvalsverdrag van 23 augustus 1939

Ter gelegenheid van de ondertekening van het Niet-Aanvalsverdrag tussen het Duitse Rijk en de Unie van Socialistische Sovjet Republieken hebben de ondertekenende gevolmachtigden van beide partijen in streng vertrouwelijk onderhoud de vraag van de grens van beider belangengebied in Oost-Europa besproken.

l In het geval van een verandering van de staatkundige grenzen in de tot de Baltische Staten Finland-Estland-Letland-Litauen) behorende gebieden, is de noordelijke grens van Litauen gelijktijdig de grens van het belangengebied van Duitsland en de USSR.
Hierbij wordt het belang van Litauen bij het Wilnioes-gebied door beiden erkend.

2 In het geval van een verandering van de staatkundige grenzen van de tot de Poolse Staat behorende gebieden, wordt de grens van het belangengebied van Duitsland en de USSR ongeveer door de rivieren Narew, Weichsel en San afgebakend.

De vraag of in beider belang het behoud van een onafhankelijke Poolse Staat raadzaam zal blijken en hoe de grenzen van deze Staat moeten lopen, kan definitief aan de hand van verdere staatkundige ontwikkelingen bepaald worden. In ieder geval zullen beide Regeringen deze vraag door middel van een vriendschappelijk overleg oplossen.

3 Met betrekking tot Zuid-Oost-Europa wordt van Sowjet zijde interesse voor Bessarabië getoond. Van Duitse- zijde wordt verklaard dat er voor dit gebied geen interesse bestaat.

4 Deze overeenkomst wordt door beide partijen streng geheim gehouden.

Moskou 23 augustus 1939

Voor de Duitse Rijksregering v. Ribbentrop

Als gevolmachtigde van de Regering der USSR W. Molotow

(Noot van de redactie)
De in deze geheime overeenkomst genoemde gebieden moesten door de Sovjet-Unie bij de vrede van Brestlitowsk op 3 maart 1918 worden afgestaan.

Zie voor meer duidelijkheid de kaart op blz. 5.

In memoriam – Jan Heusdens (1921-2009)
Drager van het verzetsherdenkingskruis
Medewerker van de verzetsgroep van Hannie Schaft

In het bijzijn van zijn familie overleed op 26 februari op 87-jarige leeftijd Jan Heusdens na een kort ziektebed. Zijn leven lang heeft hij opgetreden voor de belangen van de mensen, voor sociale gerechtigheid en tegen racisme en fascisme. In de CPN heeft hij diverse functies bekleed.
Het politieke leven van Jan Heusdens ontplooide zich ten volle aan het eind van de jaren dertig. Hij werd lid van de Nederlandse Jeugd Federatie (NJF) en de CPN. Toen de oorlog uitbrak, koos hij onmiddellijk voor het verzet. In een interview met CJB-blad Voorwaarts! (november 2002) legde hij deze keuze als volgt uit: “Je pleegt verzet of je neemt genoegen met de vijand.”
Het verzet tegen het fascisme was voor hem een kwestie van concrete daden. Hij nam zijn taak als verzetsstrijder enorm serieus. Truus Menger, ook lid van dezelfde verzetsgroep, herinnert zich hoe Jan Heusdens, nadat hij geschoten had op een landverrader terug reed met zijn fiets. Truus Menger: “Ik siste hem nog toe: ‘Jezus Jan kom op wegwezen’. Maar nee, Jan reed terug om te kijken of hij hem wel goed had geraakt. Helaas werd hij toen zelf in zijn been getroffen. ‘Kijk’, zei hij toen, ‘altijd kijken of je je werk wel goed hebt gedaan’. Dat kenmerkte hem.”

Ook na de oorlog bleef de strijd tegen fascisme en racisme een belangrijke rol spelen in zijn leven. Het maakte integraal onderdeel uit van zijn algehele politieke inzet. Hij vertelde zijn verhaal op scholen en liet zijn gedrevenheid zien om te waarschuwen tegen de gevaren van fascisme en racisme. Ook stond hij aan de basis van het Groningse comité tegen fascisme en racisme dat in de jaren tachtig onder meer optrad tegen extreem-rechtse groeperingen als het Oud Strijders Legioen.
Hoewel hij zijn communistische idealen nooit volledig afzwoor, koos hij bij de opheffing van de CPN voor het opgaan in GroenLinks, omdat hij daarin de idealen van een socialistische en duurzame samenleving het meest gewaarborgd zag. Deze keuze heeft hij – ondanks kritiek op de steeds liberalere koers van GroenLinks – tot aan zijn dood volgehouden.

Laat de herinnering aan Jan Heusdens een inspiratiebron zijn voor onze strijd nu.

In memoriam – Jan Heusdens (1921-2009)
Drager van het verzetsherdenkingskruis: