|
Door Annabelle
Schouten
“Toch is er
voor ons geen klagen,
eeuwig kan ’t geen winter zijn.
Eenmaal komen voor ons dagen,
dat we zeggen: eind’lijk vrij!
Dan trekt de veenbrigade
niet meer met de spade in ’t veen.”
(Klik HIER
voor de muziek; mp3, 3Mb)
Zo zongen de Moorsoldaten,
gevangenen van de nazi’s in de Emslandkampen in noord-west Duitsland,
niet ver van de grens met Groningen. Dit jaar vieren we 60 jaar ‘eind’lijk
vrij’. Op verschillende plekken in Europa zal extra herdacht en gevierd
worden. Deze herdenkingen zijn niet alleen een herinnering aan de verschrikkingen
van het fascisme, maar ook een waarschuwing voor de ‘winter’
van nu, het toenemend racisme, het onmenselijke vluchtelingenbeleid en
de hegemoniale oorlogen (‘oorlogen tegen terrorisme’) in de
wereld.
Om de veenbrigade
en hun lijden in dit gebied levend te houden organiseert een samenwerkingsverband
van antifascistische organisaties uit Nederland en Duitsland jaarlijks
de herdenking van de Emslandkampen op 8 mei in Esterwegen. Nabij, in Papenburg
is een documentatie– en informatiecentrum ingericht met een permanente
tentoonstelling en materiaal over de kampen. Tussen 1933 en 1945 trokken
daar meer dan honderdduizend politieke gevangenen, strafgevangenen en
krijgsgevangenen met de spade in het veen.
|
Moorsoldaten. Solidariteit tussen de politieke gevangenen onderling hield
menigeen op de been. In het kamp Börgermoor namen mensen het initiatief
tot de oprichting van een culturele organisatie. Hier kwam uiteindelijk
het lied ‘Die Moorsoldaten’ uit. Langhoff schrijft over optredens
van kunstenaars: “Bij elk grapje werd gekeken naar de SS hoe zij het
zouden opvatten. Die waren echter volledig in beslag genomen door het spel
en bemerkten nauwelijks de spot.” (Nederlandse vertaling)
De veenbrigade kreeg
een betekenis van verzet. Bewerking van het veen diende voor de op gang
gekomen oorlogsindustrie en de prestige van Hitler. In 10 jaar moest 50.00
hectare afgegraven worden. Langhoff: “Maandenlang staan we in het
veen, vaak zakken we tot onze knieën in het moeras, vaak komen onze
spaden amper door de grote wortels en boomstronken van de vergane bossen,
die er zijn in het veen, vaak stuiten we op adders, die in het hete heidestruikgewas
sissen, vaak zakt één van ons ineen en wordt door twee kameraden
en een bewaker naar het militair hospitaal gebracht”.
Alle gevangenen werden
ingezet in het veenproject. Ook uit Nederland haalden de nazi’s dwangarbeiders
voor de zware lichamelijke arbeid. Dat kwam bovenop de heersende ziekten,
ellende in de barakken, alle stokslagen en dagelijkse vernederingen in
de kampen. Het regime verhardde en de fascisten breidden de Emslandkampen
uit voor de opsluiting van dienstweigeraars, veroordeelden, dwangarbeiders
en strafgevangenen. Begin 1934 nam Himmler het commando over van de politieke
politie. De Emslandkampen vielen toen onder de directe
|
verantwoordelijkheid van het Derde Rijk. Het centrale gezag hanteerde echter
dezelfde gruwelijke methoden als de SS. Vijf kampen, waaronder Börgermoor
werden voortaan gebruikt als strafgevangenkampen. Rond de 66.500 mensen
zaten verspreid over de zeven noordelijke Emslandkampen. Aan het begin van
de oorlog werden ze ook ingericht als krijgsgevangenkampen. Tot mei 1940
passeerden hier 110.000 krijgsgevangen en zaten 70.000 van hen uit Frankrijk,
Italië en de Sovjet-Unie daar voor langere tijd vast. De nazi’s
zetten de Sovjet-soldaten van het Rode Leger apart van de andere krijgsgevangenen.
Tegen de regel van het volkenrecht in gebeurde het dat ze Sovjet-soldaten
neerschoten. Minstens 15.000 Sovjets liggen begraven in Emsland. In mei
1943 arriveerden zo’n 1700 tot 1800 verzetsstrijders uit België
en Noord-Frankrijk in Esterwegen. 165 van hen werd ter dood veroordeeld.
In totaal overleefden 38.000 mensen de kampen niet.
Emsland mag dan misschien
wel een vergeten stukje geschiedenis van het fascisme zijn. Maar de hoop
en de strijd van de Moorsoldaten leeft voort: nooit weer fascisme!
Voor meer informatie:
http://www.diz-emslandlager.de
(met Nederlandse vertaling)
|
